Bir iş başarıyla sonuçlandığında "şans eseri oldu" diye düşünüyor, övgü aldığında içten içe "bir gün beni çözecekler" diye korkuyor musun? Bu deneyim psikolojide sahtekâr sendromu (imposter fenomeni) olarak adlandırılır. Bir hastalık tanısı değil, çok yaygın bir düşünce ve duygu örüntüsüdür.
Nasıl kendini gösterir?
Başarıları şansa, zamanlamaya ya da başkalarının iyi niyetine bağlamak.
Yeterince bilgili ya da yetenekli olmadığına inanmak, hatta diplomaya ve deneyime rağmen.
"Ortaya çıkma" korkusuyla aşırı hazırlanmak ya da tam tersine işi ertelemek.
Hata yapmaktan aşırı korkmak.
Kimler yaşar?
Sahtekâr sendromu çoğu zaman yetkin ve başarılı insanlarda görülür. Yeni bir işe başlamak, terfi almak ya da yeni bir ortama girmek gibi geçiş dönemlerinde daha da belirginleşir. Mükemmeliyetçilik ve başarıyla koşullanmış sevgi deneyimleri de bu örüntüyü besleyebilir.
Bu düşüncelerle nasıl çalışılır?
Kanıtlara bak: Başarılarını ve geri bildirimleri yazılı bir listede topla. Duygular gerçekleri bastırdığında bu listeye dön.
Düşünceyi adlandır: "Yine sahtekâr hissi devreye girdi" demek, düşünceyle arana mesafe koyar.
Konuş: Güvendiğin insanlarla bu hissi paylaştığında, çoğunun benzer şeyler yaşadığını fark edersin.
Öğrenmeyi normalleştir: Her şeyi bilmek zorunda değilsin. "Bilmiyorum, öğrenirim" diyebilmek yetkinliğin bir parçasıdır.
Hata ile kimliği ayır: Bir hata yapmak, sahtekâr olduğunu değil, insan olduğunu gösterir.
Bu his kaygına, uykuna ya da iş hayatına belirgin biçimde etki ediyorsa bir uzmanla çalışmak, altında yatan inançları dönüştürmene yardımcı olabilir.
